NFT Deneyimlerim: Platformlar, Farkları ve İşlem Ücretleri

Recep İlkbahar
8 min readMay 16, 2021

--

Sanat ve teknoloji etkileşimi üzerinde çalışmaya 2016 yılında kurucularından olduğum SanatBulur.com ile başladım. O zamanlar blockchain alt yapısından yararlanarak sanat eserlerinin orijinalliğini doğrulamak üzerine kafa yormaktaydık. Açık konuşmak gerekirse, odaklandığımız alan fiziksel eserler ile sınırlıydı. Dijital sanat çalışmalarının yaygınlaşacağını öngörmekle birlikte bu kadar hızlı gelişeceğini düşünmemiştim. Son zamanlarda adeta bir çılgınlık halini alan NFT (Non-Fungible Token) furyasının önümüzdeki bir iki yılda DeFi’lar (Merkeziyetsiz Finans) ile birlikte blockchain ekosistemini büyüteceğine, hatta finans ve kriptoparalarla ilgilenmeyen insanları da bu alana çekeceğine inanıyorum. Gelin ilk NFT deneyimlerim üzerinden teknolojiyi ve bu alanın en bilinen platformlarını inceleyelim.

Schrödinger’s NF(AR)T by Reji on OpenSea

NFT Nedir ve Neden Bu Kadar Popüler?

NFT’lerin tam olarak ne olduğunu ve neden bu kadar popüler hale geldiğini anlamak için kısaca blockchain teknolojisine ve bitcoine değinmekte yarar var. Kavramsal olarak bu tabirlere hakimseniz bir sonraki başlığa geçebilirsiniz.

Bugün telefonunuzdan bir fotoğraf çektiğinizde 1 adet dijital varlık yaratmış olursunuz; bunu WhatsApp’tan bir arkadaşınıza gönderdiğinizde ise varlık sizde durmaya devam etmekle birlikte bir kopyası arkadaşınızın telefonunda oluşur ve varlığına orada da devam eder. Her gönderimde fotoğrafın çoğaldığını düşünebilirsiniz. Sathoshi Nakamoto’nun blockchain teknolojisini kullanarak yarattığı devrimsel atılım bu çoğalmayı engellemiş ve dijital varlıkların transfer edilmesini mümkün hale getirmiştir. Kendi cüzdanınızdan 1 bitcoini arkadaşınızın cüzdanına gönderdiğinizde, sizin cüzdanınızdaki bitcoin varlığına devam etmez. Kavramsal olarak bitcoini anlamanın en iyi yolunun bu olduğunu düşünüyorum.

Gelelim NFT’lere. İki adet 50 TL’lik banknotu elinizde tuttuğunuzu düşünün. Yırtık ve sahte olmadıkları sürece bu iki banknot birbirinden farklı hiçbir özellik barındırmaz. Şu anda dolaşımda olan bütün bitcoinler de birbirinin aynıdır, diyebiliriz. İşte NFT’leri farklılaştıran kısım burada devreye giriyor. NFT’ler sayesinde hem transfer edildiğinde çoğalmayan dijital varlıklar yaratmış hem de bu varlıkları birbirinden ayırmış ve “benzersiz” hale getirmiş olursunuz. Fotoğraf örneğine geri dönelim. Telefonunuzdan bir fotoğraf çektiniz ve bir alt yapı kullanarak NFT’ye çevirdiniz. Bu fotoğrafı WhatsApp’tan istediğiniz kadar arkadaşınıza göndermeye devam edebilirsiniz; fakat fotoğrafı kullanarak oluşturduğunuz NFT benzersizdir ve kullandığınız platformda ve bu platforma bağladığınız cüzdanınızda varlığını ve tekilliğini sürdürür. Bu cüzdan üzerinden bir gönderim yaptığınızda ise kullanım hakkını karşı tarafa devretmiş olursunuz. Bunu da Smart Contract (Akıllı Sözleşme) denilen bir teknoloji sayesinde gerçekleştirirsiniz.

Özellikle sanat piyasasında NFT’lerin popüler hale gelmesindeki en önemli neden -pandeminin etkilerini ve dijital dünyanın gelişmesiyle doğan yeni ihtiyaçları bir kenara bırakırsak- dijital ortamda “benzersiz” varlıklar oluşturulmasına ve NFT’yi üreten kişinin sonraki satışlardan komisyon alabilmesine olanak sağlamasıdır. Örneğin Rarible platformunda bir NFT ürettiniz ve bunu sattınız. Sizin NFT’nizi satın alan kişi de ileride bir satış gerçekleştirdiğinde, siz, en başta belirlediğiniz oran kadar komisyon almaya devam edersiniz. İşte sanat piyasasının ihtiyaç duyduğu adil düzen?! Tabi bu imkanların sanat piyasasını ve eser kalitelerini nasıl etkileyeceğini zaman gösterecek. Biz konumuza dönelim ve nasıl NFT oluşturacağımızı görelim. (Bu yazıda NFT’nin akıllı sözleşmeler üzerinde nasıl üretildiğine değil; detaylı teknik bilgi ya da kodlama tecrübesine sahip olmadan NFT üretebileceğiniz platformlar aracılığıyla nasıl oluşturulduğuna değineceğim.)

Adım Adım NFT Oluşturma

1. Adım: Dijital Bir Eser Tasarla

Bir teknolojiyi, sektörü veya bir mekanizmanın işleyişini anlamanın en iyi yolu elinizi kirletmektir, diyerek, Photoshop’u açtım ve ilk NFT’mi oluşturmaya başladım. Açıkçası üzerinde pek düşündüğümü söyleyemem, fakat son zamanlarda piyasaları manipüle eden Elon Musk’a olan sinirimin ve bir elektronik mühendisi olarak Nikola Tesla’ya olan sevgimin etkisi ile odağımı buraya çevirdim, diyebilirim. Hem Tesla’yı onurlandırmak hem de Elon Musk gibi ekosistemin içinden birini konu edinmek oldukça makul göründü ve Tesla logosundan yola çıkarak bir gif oluşturdum. Bu gif bilgisayarımda halen duruyor ve kendi başına bir NFT özelliği taşımıyor. Hatta aşağıya koyduğum gif de bilgisayarımdan yüklediğim hali ile bulunuyor. Buna NFT özelliği yüklemek için bir blokzincir ağına işlememiz ve akıllı sözleşmeye bağlamamız gerekiyor.

TESLA | Give My Name Back! by Reji on Rarible

2. Adım: Platformunu Seç & Dijital Cüzdanınla Bağlan

Bundan sonraki adım ise bu gif dosyasını bir NFT haline getirmek. Birazdan farklarına değineceğim; fakat en uygun platformun Rarible olduğunu düşündüm ve bu platformda bir hesap oluşturdum. NFT platformlarında hesap oluşturmanın farklılıklarına alışsanız iyi edersiniz; çünkü geleneksel yollarla bu platformlarda var olmanız mümkün değil. İhtiyacınız olan, dijital bir cüzdan. En çok tercih edilen dijital cüzdan ise MetaMask.

Chrome eklentisi olarak kullanabildiğiniz MetaMask cüzdanınızı telefonunuza uygulama olarak da indirebilirsiniz. MetaMask size Ethereum ağı üzerinde bir cüzdan adresi yaratma olanağı sunuyor. Benim adresimi Etherscan linkim üzerinden takip edebilir, oradaki tüm işlemleri ve hatta cüzdanımda bulunan kripto varlıkları ve NFT’leri görebilirsiniz. Böyle bir cüzdan açtıktan sonra Rarible platformuna girebilir ve “Connect Wallet” diyerek cüzdanınızı bağlayarak profilinizi oluşturabilirsiniz. Benim Rarible profilime şuradan https://rarible.com/reji ulaşabilirsiniz. İşte bu adımdan sonra işler az da olsa karışacak ve tuzlu hale gelmeye başlayacak :)

3. Adım: Cüzdanına Para At & NFT’yi Bas

Tabi ki Rarible gibi NFT pazar yerlerinde eser oluşturmanın ve listelemenin bir bedeli var. Ve oldukça çetrefilli yollardan geçmeli, bir miktar parayı da gözden çıkarmalısınız. Öncelikle NFT üretebilmek için MetaMask cüzdanınızda bir miktar ETH (Ether) bulundurmalısınız. Ether, Ethreum ağı üzerinde kullanılan kriptopara birimidir. MetaMask cüzdanınıza BtcTurk, Binance gibi borsalar üzerinden kriptopara transfer edebilir ya da wyre alt yapısı ile kredi kartınız vasıtasıyla ETH yatırabilirsiniz. ETH transferlerinin pahalı olduğunu söylemem gerekiyor. Tam şu anda Binance hesabımdan MetaMask cüzdanıma ETH transfer edebilmem için minimum 0.01 ETH ($37.80) göndermem ve 0.003 ETH ($11.34) ağ ücreti, yani işlem bedeli vermem gerekiyor. ETH transferinin bu kadar pahalı olmasının altında Ethereum ağı üzerinde gerçekleşen işlemlerin fazla olması yatıyor. Aşağıdaki makaleden Ethereum üzerine daha detaylı bilgi edinebilirsiniz.

MetaMask cüzdanınızda bir miktar ETH olduğuna göre artık ilk NFT’nizi üretebilirsiniz. Bunun için Rarible hesabınızdan “Create” ikonuna tıklamak gerekiyor. Açılan pencerede dosya yükleme (png, gif, webp, mp4, mp3) işlemini gerçekleştirdikten sonra sabit fiyat veya süreli/limitsiz açık artırma yöntemlerinden birini seçmek ve NFT’niz ile ilgili bilgileri girdikten sonra “Create Item” ikonuna tıklamak gerekiyor. Geldik yine işin tuzlu kısmına. İlk adımda NFT’niz için bir “Approve” (Onay) işlemi sağlamalısınız ve bunun için minimum 0.00325 ETH ($12.41) ödemelisiniz. Hem yukarıda bahsettiğim işlem bedelleri hem de bu adımdaki ücretler Ethereum ağındaki yoğunluğa göre sürekli değişiyor. Ben yazıyı yazdığım andaki güncel rakamlarla ilerliyorum. Onay işleminden sonra ise NFT’yi yaratacağımız esas işlem olan Mint işlemini gerçekleştiriyor ve bunun için de 0.013 ETH’i ($49.42) gözden çıkartıyoruz.

Sonuç olarak Rarible üzerinde bir NFT üretmek için 11.34 doları Binance’ten MetaMask’a ETH atarken işlem bedelleri için; 12.41 doları Rarible onay işlemi için; 49.42 doları ise NFT’yi yaratmak amacıyla Mint işlemi için ödüyoruz ve 73.17 doları, yani güncel kur ile 620 TL’yi gözden çıkarmamız gerekiyor. Ben 15 gün önce bu işlemleri yaparken hem dolar hem de ETH daha düşüktü, dolayısıyla toplamda 550 TL gibi bir miktar harcamam gerekti. NFT’mi açık artırma yoluyla satmayı tercih ettim ve minimum açık artırma bedelini de 0.025 ETH olarak belirledim. Yani bugün NFT’m minimum fiyattan satılırsa yaklaşık $95.00 (800 TL) elde ederek 250 TL kazanmış olacağım. Bana 250 TL kazandırmak isterseniz aşağıdaki linkten bu NFT’yi satın alabilirsiniz ;)

Diğer Platformlar: OpenSea, Mintable, Foundation…

Ben Rarible üzerinde NFT’mi oluşturur oluşturmaz otomatik olarak OpenSea platformunda da oluşturuldu. Daha önce tüm platformlarda hesap açtığım ve Rarible’daki MetaMask adresimin aynısı OpenSea’ye de bağlı olduğu için otomatik bir işlem gerçekleşmiş oldu. Hiç OpenSea hesabı açmasaydım, yani cüzdanımı bağlamasaydım NFT’m orada belirmeyecekti. Unutmayalım, benim Ethereum adresimi bilen herkes Etherscan üzerinden adresimi takip edebilir. Bu tamamen herkese ve tüm firmalara açıktır. Dolayısıyla OpenSea gibi firmalar o adreste bulunan NFT’lerin bana ait olduğunu bildikleri için benim hesabımda listeleyebilir. Aşağıdaki bağlantıdan OpenSea’daki görünüme ulaşabilirsiniz.

OpenSea üzerinde NFT oluşturmak ücretsiz. Fakat bu NFT’yi ya da Rarible üzerinden gelen NFT’nizi OpenSea üzerinde satmak amacıyla listelemek istediğinizde 0.0252 ETH ($95.57) ücret ödemeniz gerekiyor. (Not: Bunun tek seferlik olduğu belirtilmiş fakat denemediğim için emin değilim.) Aşağıda OpenSea’de oluşturduğum fakat satışa sunmadığım bir NFT’yi görebilirsiniz:

Kısacası bir NFT’ye fiyat belirlerken ücreti baştan vermelisiniz. Ama bunu istemeyen bir platform var: Mintable. Bu platform üzerinde NFT’nizi dilediğiniz gibi oluşturup satışa sunabiliyorsunuz. Mintable, akıllı sözleşmeler üzerinde yaptığı bir geliştirme sayesinde ağdaki bedellerin satış sonrası düşülmesine olanak sağlamış. Henüz Mintable üzerinden satış yapmadığım için bununla ilgili bir doğrulama veremiyorum; fakat aşağıda hızlıca yazıp çeşitli görsellerle video haline getirdiğim bir şiir NFT’sini görebilirsiniz. Evet şiirin de NFT’si oluyor. Aklınıza gelen her türlü sanat eserini dijital ortamda üretip NFT haline getirebilirsiniz.

Diğer platformlara baktığımızda Foundation ve SuperRare öne çıkıyor diyebilirim. Bu platformlar işi biraz daha ince eleyip sık dokuyor. Eserler çok daha kaliteli ve tabi daha yüksek fiyatlı. Foundation’da sanatçı hesabı açabiliyorsunuz fakat NFT üretmek için topluluk tarafından oylanmanız ve Foundation tarafından yetki almanız gerekiyor. Oradaki hesabımı aşağıda görebilir ve siz de hesap oluşturarak beni oylayabilirsiniz:

SuperRare’de ise sanatçı hesabınızı kolayca açamıyorsunuz. Öncelikle bir Google Form aracılığıyla profilinizi SuperRare’e göndermeniz gerekiyor. Fakat iki platformda da sanatçı hesabınız aktif olmamasına rağmen alım yapabiliyorsunuz. Twitter ve Instagram mantığıyla Rarible hesabınızın da “tikli” olmasını istiyorsanız profil ayarlarınızdan başvuru yapmanız gerekiyor.

Sonuç

Bitcoinin yükselişini, düşüşünü ve sonra şahlanışını hep birlikte yaşadık. Kriptoparaların ilerlemesi ile popüler olan ICO (Initial Coin Offering) süreçlerinde çok güzel paralar toplayıp sağlam projelere imza atanları da gördük, paraları alıp kaybolanları da. Önümüzdeki soru; NFT’lerin geleceği nasıl olacak? Bununla ilgili Kanada’lı bilim insanı Jean-Paul Rodrigue’nin “Phases of a Bubble” (Bir Balonun Fazları) grafiğine bakmakta yarar var.

Rodrigue’s “phases of a bubble” chart

Bu grafiği, dot-com balonuna da Bitcoin’in yükseliş ve düşüş grafiğine de uyguladığınızda benzer bir süreci fark ediyorsunuz. Aşağıda görebileceğiniz üzere, değişen tek şey dot-com balonu zamanında NASDAQ hisselerinin değişimi yıllarla ölçülürken, bitcoinin yükseliş ve düşüşü sadece aylar almış. Onun dışında iki grafik neredeyse birbiri ile tamamen örtüşüyor. Hem dot-com balonundan hem de bitcoin düşüşünden sonra ortaya dünyanın en büyük şirketleri ve milyarlarca dolarlık ekonomi çıktığını unutmamak lazım. Şu anda bitcoinin $50k seviyelerinde olduğunu hatırlatmakta da fayda var.

Tüm bunları değerlendirdiğimizde NFT ve DeFi projelerinin büyük bir ekonomi yaratacağını görebiliriz. NFT’ler sayesinde varlıklarımızı dijital ortamda “benzersiz” hale getirdiğimizi de tekrar belirtmek gerekiyor. Oyun ve sanat piyasasından sonra, tapu, emlak, sigorta ve daha onlarca alandaki varlıklarımızı dijital alt yapılarda saklayacağımız günler uzak değil. Elbette ki NFT’ler sanatı öldürmeyecek fakat her iş kolunda olduğu gibi bu dönüşüme uyum sağlayamayan yapılar ortadan kalkacak. Açıkçası bir sanatçıdan %70'lere varan oranda komisyon alan simsarların ve galerilerin ortadan kayboluşunu izlemeyi dört gözle bekliyorum. Sırtını teknolojiye dayayan yeni komisyoncu, simsar ve dolandırıcılara ise dikkat etmek gerekiyor. Düşüncelerinizi ve varsa ürettiğiniz NFT’lerin linkini yorum olarak yazmaya çekinmeyin.

--

--

Recep İlkbahar

Entrepreneur, Co-Founder at a Stealth Startup (Blockchain, DAO, NFT) | 🎯 #innovation #tech #art #blockchain #nft | 🎓 YTU Elec. & Comm. Engg.